Taliyaha Booliska Jari Liukku ayaa shir jaraa’id ku qabtay Helsinki, isagoo ka hadlayay xaaladda sii xumeysa ee maandooriyaha.
Magaalada Helsinki ayaa diyaarin doonta istiraatiijiyad cusub oo ku saabsan isticmaalka maandooriyaha iyo tallaabooyin degdeg ah si loola tacaalo kororka xooggan ee waxyeelada ka dhalata maandooriyaha, sida uu ku dhawaaqay Duqa Helsinki Daniel Sazonov iyo mas’uuliyiinta sare ee booliiska Khamiistii.
Xog cusub ayaa muujineysa in dhibaatooyinka ka dhasha maandooriyaha ee Helsinki ay labanlaabmeen horaantii 2025 marka loo eego isla muddadii sanadkii hore. Daraasad wadajir ah oo ay sameeyeen magaalada maamulka Helsinki iyo booliska Finland ayaa muujisay in aagagga Sörnäinen, Kontula, iyo Itäkeskus ay yihiin goobaha ugu badan ee dhibaatooyinka dadweynaha iyo falalka dambiyada ee la xiriira isticmaalka maandooriyaha.
“Waxyeelada ka dhalata maandooriyaha ee Helsinki si cad ayay u kordheen,” ayuu yiri Sazonov. “Waxaan bilaabaynaa istiraatiijiyad siyaasadeed oo guud oo ku saabsan maandooriyaha waxaana diyaarinaa tallaabooyin degdeg ah oo lagu yaraynayo waxyeelada.”
Diiwaannada booliska ayaa muujinaya koror dhan 763% oo ku saabsan qabashada daroogada synthetic-ka ah ee alpha-PVP, oo si maxalli ah loogu yaqaan “peukku.” 6-dii bilood ee ugu horreysay 2025, 354 kiis ayaa la qabtay, halka 41 kiis la qabtay muddadii la midka ahayd 2024.
Shir jaraa’id wadajir ah, Sazonov wuxuu sheegay in welwelka dadweynaha ee alpha-PVP uu sii kordhayo, iyadoo dad badan ay la xiriirayaan mas’uuliyiinta magaalada oo arrintan ku soo qaadaan doodaha bulshada. “Kororku waa mid muuqda labadaba tirakoobka iyo fariimaha tooska ah ee aan helo,” ayuu yiri.
Duqa magaalada ayaa sidoo kale ka hadlay dadka isticmaala daroogada madadaalada, isagoo sheegay in ay qayb ka yihiin nidaamka guud ee ka ganacsiga maandooriyaha iyo dambiyada abaabulan.
“Qofna ma sheegi karo inuu ka welwelsan yahay amniga isagoo isla markaas isticmaala daroogooyin sida kookeynka,” ayuu yiri Sazonov. “Isticmaalka noocan oo kale ah wuxuu maalgelinayaa shabakadaha dambiyada ee aan isku dayeyno inaan burburino.”
Sida uu sheegay Taliyaha Booliska Jari Liukku, isticmaalka daroogada sharci-darrada ah ayaa kordhaysa guud ahaan Yurub iyo Finland. “Falanqaynta biyaha qashinka ayaa xaqiijisay isbeddelkan. Isticmaalka daroogadu wuu kordhayaa, sidoo kale dhibaatooyinka la xiriira,” ayuu yiri.
Liukku wuxuu carrabka ku adkeeyay in boolisku ay kordhiyeen howlgallada aagagga ay ku badan yihiin dhacdooyinka maandooriyaha. “Meelaha daroogadu joogto, dhibaatooyinka kale way jiraan. Waa inaan aqoonsano aagaggaas oo si muuqata ugu jirno,” ayuu yiri.
Kororka isticmaalka alpha-PVP ayaa si gaar ah loo dareemayaa. “Waxay sababtaa dhaqan loo arko inuu khatar yahay oo ka qaybqaata dareenka guud ee amni-darrada,” ayuu yiri Liukku.
Booliska Helsinki ayaa sidoo kale soo sheegay koror dhan 12.7% oo ku yimid wicitaannada degdegga ah sanadkan 2025, iyadoo in ka badan 92,000 dhacdo horey loo diiwaangeliyay. Qaar badan oo ka mid ah wicitaannadan waxay la xiriiraan rabshadaha, daroogada, iyo dhibaatooyinka. Warbixinnada tuugada dukaamada ayaa sidoo kale kordhay 54%, iyadoo boolisku ay sheegayaan in tuugada hadda ay noqdeen kuwo firfircoon oo dagaal badan leh.
Inkasta oo dambiyada dhallinyarada ay hoos u dhacayaan guud ahaan, tirada weerarrada ay geystaan dadka ka yar 18 sano ayaa kordhay, taasoo muujineysa isbeddel ku yimid nooca dambiyada. “Waxaan aragnay koror ku yimid kiisaska weerarada ee dhallinyarada da’da yar iyo kuwa weynba,” ayuu yiri Liukku.
Magaalada iyo boolisku waxay sidoo kale kordhinayaan iskaashiga dhismeed. Khabiir la-taliye oo magaalada ka tirsan ayaa saldhig ka samayn doona xarunta booliska Helsinki, halka isku-duwaha booliska uu sii wadi doono hawshiisa gudaha maamulka magaalada. Magaalada ayaa ka go’an inay horumariso adeegyada dhallinyarada, taageerada caafimaadka maskaxda, iyo nadaafadda aagagga dadweynaha.
“Qaar ka mid ah dadka hadda waxay ka fogaadaan qaybo gaar ah oo magaalada ka mid ah,” ayuu yiri Sazonov. “Ma ogolaan karno in aragtida amni-darrada ay sii korodho. Waa inaan soo celinaa dareenka ah in qayb kasta oo Helsinki ka mid ah ay ammaan tahay.”
Tallaabooyinka cusub ee magaalada waxaa ka mid ah wacyigelin caafimaad oo la xoojiyay, hawlgallo nadiifin gaar ah, iyo adeegyo bulsho oo la ballaariyay aagagga ay dhibaatadu saameysey. Magaalada ayaa sidoo kale xoojin doonta iskaashiga ay la leedahay dugsiyada iyo shaqaalaha dhallinyarada.
Daraasaddii ugu dambeysay ee amniga, oo la sameeyay dhammaadkii 2024, ayaa muujisay in inkasta oo badankoodu ay dareemaan guud ahaan ammaan, ku dhawaad kala badh ay aaminsan yihiin in amniga guud ee magaalada uu hoos u dhacay saddexdii sano ee la soo dhaafay.
Daraasadda ayaa muujisay in dareenka amni-darrada uu ugu sarreeyo habeenada jimcaha iyo sabtida, gaar ahaan degmooyinka waqooyi-bari sida Vuosaari ilaa Malmi iyo Puistola. Degmooyinka dhexe sida Alppiharju, Kallio, Vallila, iyo bartamaha magaalada ayaa sidoo kale muujiyay welwel sare.
Sida ay sheegtay cilmi-baare Jenni Erjansola oo ka tirsan adeegyada macluumaadka magaalooyinka, qodobbada saameeya dareenka amni-darrada waxaa ka mid ah in la arko isticmaalka daroogada ama rabshadaha, caafimaad xumo, iyo kalsooni la’aan ku aaddan diyaar u ahaanshaha deriska inay caawiyaan.
Inkasta oo dhibaatooyinka kordhayaan, kalsoonida booliska iyo adeegyada gurmadka ayaa weli sareysa, iyadoo ku dhawaad 90% ka mid ah dadka la wareystay ay muujinayaan kalsooni ku aaddan mas’uuliyiinta.
Xogta booliska ayaa muujineysa in dadka isku daro daroogada isticmaala ee Helsinki ay bixin karaan inta u dhexeysa €3,000 ilaa €6,000 bishii, taasoo miisaan dhaqaale ku yeelanaysa dambiyada la xiriira, isla markaana sii culeysay khayraadka booliska.
Sidoo kale, taliyaha Booliiska Helsinki waxay sheegeen koror 15.6% oo ku yimid kiisaska darawalada khamriga ah isticmaalay iyo kordhinta xad-gudubyada culus ee taraafikada. Tirooyinkan waxaa qayb ahaan lagu sharaxay adkeynta kormeerka taraafikada.
Dhanka kale, tirada dadka laga masaafurinayo Finland sababo la xiriira dambiyada ayaa kordhay. Sanadka 2025, ilaa hadda 523 qof ayaa la masaafuriyey, taasoo ah koror 60% marka loo eego muddadii la midka ahayd sanadkii hore.
Hadda, madaxda magaalada iyo booliska waxay kulmi doonaan laba jeer sanadkii si ay dib ugu eegaan xogta amniga oo ay iskugu dubaridaan tallaabooyinka. Sazonov wuxuu adkeeyay in mas’uuliyadda isbeddelka aysan ku xirneyn hay’adaha oo keliya.
“Qof kasta oo Helsinki ku nool wuxuu kaalin ka ciyaaraa ilaalinta dhallinyarada iyo xaafadaha,” ayuu yiri. “Qofna ma taageeri karo, si toos ah ama si dadban, ganacsiga dambiyada abaabulan.”
