Cilmi-baare Finish ah oo lagu magacaabo Hannu Juusola ayaa sheegay in heshiiskan cusub ee difaaca uu wax weyn ka beddeli doono isbeddellada awoodda gobolka Bariga Dhexe. Waxa uu xusay in tani ay xitaa noqon karto bilowga xulafada milatari oo la mid ah NATO.
Heshiiska cusub iyo waxa ku jira
Isniintii lasoo dhaafay ayay Pakistan oo ah quwadda nukliyeerka ah saxiixday heshiis difaac oo cusub oo ay la gashay awoodda saliidda leh ee Khaliijka, Saudi Arabia.
Heshiiska waxaa ku jira qodob la mid ah Qodobka 5-aad ee NATO, oo dhigay in weerar lagu qaado midkood uu u dhigmaayo weerar lagu qaaday labadoodaba.
Wasiirka difaaca Pakistan Khawaja Asif ayaa sheegay in xaalad degdeg ah haddii timaaddo, Saudi Arabia loo oggolaan karo inay isticmaasho hubka nukliyeerka Pakistan.
Aragtida Hannu Juusola
Prof. Hannu Juusola, oo ka tirsan Jaamacadda Helsinki, ayaa sheegay in heshiiskan uu yahay guul weyn oo u soo hoyatay labada dal ee Pakistan iyo Saudi Arabia.
- “Qaabka loo dhigay heshiiska waa mid xooggan oo hubanti ah inuu kiciyo dood iyo walaac weyn gobolka,” ayuu yiri.
Wuxuu intaa ku daray in heshiisku ugu dambayn xasilin karo gobolka Bariga Dhexe, inkasta oo uu ka dhalanayo cabsi ballaaran Israel, Mareykanka, Iran iyo India.
Saameynta gobolka
- Israel: Heshiiskan ayaa sii yareyn kara rajo kasta oo ku saabsan in Saudi Arabia ay xiriir diblomaasiyadeed la sameyso Israel. Waxa kale oo uu adkeyn doonaa awoodda Israel ay ku fuliso duqeymaha iyo weerarrada dhulka Bariga Dhexe, gaar ahaan haddii ay jirto hanjabaad nukliyeer ah oo Pakistan ka imaanaysa.
- Iran: Heshiiska wuxuu muujinayaa sida Iran uga sii xumaaday xaaladdeeda go’doonka iyo siyaasadda gobolka. Saudi Arabia ayaa mar kale isu muujinaysa hoggaamiye adduunka Muslimka ah. Wuxuu sidoo kale ku qasbi karaa Iran inay si xawli leh uga shaqeyso horumarinta hubkeeda nukliyeerka.
- Mareykanka: Doorka Mareykanka ee gobolka ayaa sii yaraanaya. Riyadh waxay hadda taageero militari ka raadinaysaa meel ka baxsan Washington, taasoo dhaawacaysa qorshayaashii hore ee Maraykanka ee ahaa in la sameeyo isbahaysi ka dhan ah Iran oo ay ku jiraan Israel iyo dalalka Khaliijka.
- India: Heshiiskan wuxuu sii adkeyn karaa khilaafka India iyo Pakistan ee Kashmir. Maaddaama India iyo Saudi Arabia ay dhawaan xiriir dhaqaale iyo tamar ku dhisnaayeen, waxay tani noqon kartaa arrin dhib badan oo cusub oo lagu soo jiido Saudi Arabia dhinaca muranka Pakistan iyo India.
Bilowga “NATO-ga Bariga Dhexe”?
Pakistan waxay u furtay waddo in dalal kale oo Carbeed ay ku biiraan heshiiska. Juusola wuxuu sheegay in tani ay noqon karto bilowga isbahaysi difaac oo cusub oo u eg NATO, inkasta oo aan weli la dhisin hay’adaha iyo nidaamyada mideysan.
Qatar iyo Imaaraadka Carabta ayaa laga yaabaa inay xiiseyn doonaan inay ku biiraan, maadaama ay iyaguna la wadaagaan walaaca iyo kalsooni la’aanta Mareykanka.
Sababta waqtigan?
Inkasta oo dadka qaar ay u arkaan jawaab degdeg ah oo ka dhan ah weerarradii Israel ee gobolka (Libnaan, Iran, Suuriya, Yemen, iyo dhowaan Qatar), Juusola wuxuu sheegay in heshiisyadan sida caadiga ah lagu gorgortamo muddo dheer.
Wuxuu xusuusiyay in sanadka 2019 ay huthiyiintu weerar ku qaadeen warshadaha saliidda ee Saudi Arabia, balse Mareykanku uusan waxba ka qaban. Taasi waxay xoojisay shaki weyn oo ku saabsan doorka difaac ee Mareykanka.
Heshiiska Pakistan iyo Saudi Arabia ayaa ah mid taariikhi ah oo saameyn weyn ku yeelan kara Bariga Dhexe iyo xitaa Aasiya Koonfureed. Waxa uu xoojinayaa booska Riyadh iyo Islamabad, balse wuxuu walaac weyn u yahay Israel, Iran, India iyo Mareykanka. Waxaa laga yaabaa inuu noqdo bilow isbahaysi cusub oo la mid ah NATO oo ka dhex dhasha Bariga Dhexe.
