Shiinaha tababar loo adeegsaday rasaas nool nool ku qabtay meel ku dhow Taiwan

Shiinaha ayaa qabtay tababbarro milatari oo socday laba maalmood, loona bixiyay Justice Mission 2025, kuwaas oo noqday wareeggii lixaad ee jimicsiyo dagaal oo waaweyn tan iyo 2022, xilligii ay Taiwan booqatay Nancy Pelosi, oo markaas ahayd Guddoomiyaha Aqalka Wakiillada Mareykanka.

Tababbarradu waxay ka mid ahaayeen 10 saacadood oo rasaas nool ah Talaadadii, iyadoo ciidammada Shiinaha ay ku tababbartayeen go’doominta Taiwan iyo xiridda dekedaheeda waaweyn.

Maxaa ka dhacay Justice Mission 2025?

Jimicsiyadu waxay bilaabmeen Isniintii, waxayna ka dhaceen biyaha iyo hawada woqooyiga, koonfur-galbeed, koonfur-bari iyo bari ee jasiiradda weyn ee Taiwan, sida uu sheegay afhayeenka Taliska Bariga ee Militariga Shiinaha, Shi Yi.

Shiinaha ayaa adeegsaday burcad-badeed (destroyers), maraakiib dagaal (frigates), diyaarado dagaal, bombers, drones, iyo gantaallo fog-fog, si ay u muujiyaan sida ay ula wareegi karaan hawada Taiwan, u go’doomin karaan dekedaheeda, uguna beegsan karaan kaabeyaasha muhiimka ah, bartilmaameedyo dhulka ku socda, iyo kuwo badeed.

Sidoo kale, jimicsiyadu waxay ku dayayeen go’doominta Taiwan iyo dekedaheeda waaweyn ee Keelung iyo Kaohsiung.

Tababbarradii rasaasta noolaa ee Talaadada ayaa lagu qabtay shan aag oo ku wareegsan Taiwan, laga bilaabo 8:00 subaxnimo ilaa 6:00 fiidnimo (00:00–10:00 GMT), sida uu sheegay Taliska Bariga. Ciidammada Shiinaha ayaa gantaallo fog-fog ku riday biyaha ku xeeran jasiiradda, sida ka muuqata muuqaal ay militarigu ku baahiyeen baraha bulshada.

Ciidanka ilaalada xeebaha Taiwan ayaa sheegay in toddoba gantaal lagu riday laba ka mid ah aagagga jimicsiga ee ku wareegsan jasiiradda.

Wasaaradda Difaaca Taiwan ayaa sheegtay inay la socotay 130 duullimaad hawada ah oo ay sameeyeen diyaaradaha Shiinaha, 14 markab dagaal, iyo siddeed “markab rasmi ah” intii u dhexeysay 6:00 subaxnimo Isniin ilaa 6:00 subaxnimo Talaado.

Sagaashan ka mid ah duullimaadyadaas ayaa galay aagga aqoonsiga difaaca hawada (ADIZ) ee Taiwan 24-kii saacadood, taas oo noqotay gudubkii labaad ee ugu weyn tan iyo 2022.

Maxay kaga duwan yihiin jimicsiyadan kuwii hore?

Justice Mission 2025 waxay noqdeen jimicsiyadii ugu ballaarnaa dhul ahaan tan iyo 2022, sida uu sheegay Jaime Ocon, oo ah cilmi-baare ka tirsan Taiwan Security Monitor.

“Aagagga la adeegsaday aad bay u waaweyn yihiin, gaar ahaan kuwa koonfurta iyo koonfur-bari ee Taiwan, kuwaas oo xitaa jabiyay biyaha dhuleed ee Taiwan,” ayuu Ocon u sheegay Al Jazeera, isagoo tixraacaya aagga 12 mayl-badeed (22km) u jira xeebta. “Tani waa koror weyn oo khatar ah marka loo eego jimicsiyadii hore.”

Jimicsiyadu waxay si cad diiradda u saareen go’doominta Taiwan, taas oo ka duwan wareegyadii hore, fariin adag ayaana loo diray Taipei iyo xulafadeeda aan rasmi ahayn, gaar ahaan Mareykanka iyo Japan.

“Tani waa muujin cad oo ku saabsan awoodda Shiinaha ee A2/AD (ka-hortagga gelitaanka iyo diidmada hawada) – taas oo micnaheedu yahay in Taiwan laga goyn karo dunida inteeda kale, isla markaana dalal kale sida Japan, Philippines ama Mareykanka aysan si toos ah u faragelin karin,” ayuu yiri Ocon.

Go’doomin noocan ah waxay saameyn ku yeelan lahayd keenista hubka, iyo sidoo kale soo dejinta muhiimka ah sida gaaska dabiiciga ah iyo dhuxusha, kuwaas oo Taiwan ay ku tiirsan tahay si ay u daboolaan inta badan baahideeda tamareed. Waxay sidoo kale carqaladeyn lahayd marinnada ganacsiga caalamiga ah ee mara Marinka Taiwan.

Alexander Huang, agaasimaha guud ee Golaha Daraasaadka Istiraatiijiyadda iyo Dagaal-ku-dayashada ee Taiwan, ayaa Al Jazeera u sheegay in jimicsiyadani ay la mid yihiin kuwii la qabtay ka dib booqashadii Pelosi ee Agoosto 2022.

“Jimicsiyadan, waxay si toos ah u farageliyeen duullimaadyada rayidka ah iyo maraakiibta badda ee caalamiga ah. Jimicsiyadii hore way ka taxadari jireen arrintaas, laakiin markan si dhab ah ayay u carqaladeeyeen hawada iyo badda,” ayuu yiri.

Jimicsiyadu sidoo kale waxay cadaadis saareen xiriirrada badeed iyo gaadiid ee Taiwan la leedahay jasiiradaha Kinmen iyo Matsu, kuwaas oo aad ugu dhow dhulka Shiinaha.

Maxay Shiinuhu u qabteen jimicsiyadan waqtigan?

Shiinuhu wuxuu taariikh ahaan u adeegsadaa jimicsiyo milatari muujinta caro uu ka qabo Taiwan iyo xulafadeeda, balse jimicsiyada waaweyn ayaa noqday kuwo soo noqnoqda tan iyo booqashadii Pelosi.

Beijing waxay Taiwan u aragtaa gobol ka tirsan Shiinaha, waxayna Mareykanka ku eedeysay faragelin arrimo gudaha ah iyada oo sii wada iibinta hubka Taiwan iyo taageeridda dowladdeeda uu hoggaamiyo Madaxweyne William Lai Ching-te, oo ay ku tilmaanto “gooni-u-goosad”.

Mareykanku si rasmi ah uma aqoonsana Taiwan (oo magaceeda rasmiga ahi yahay Jamhuuriyadda Shiinaha), balse wuxuu ballanqaaday inuu ka caawin doono is-difaaciddeeda iyadoo la raacayo Xeerka Xiriirka Taiwan ee 1979 iyo Lixda Dammaanad ee 1982.

Justice Mission 2025 waxay timid maalmo yar kaddib markii Washington ay ansixisay iib hub oo rikoor ah oo gaaraya $11.1 bilyan oo la siinayo Taiwan.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Shiinaha ayaa Isniintii sheegtay in jimicsiyadu yihiin “tallaabo ciqaabeed iyo ka-hortag ah oo ka dhan ah xoogagga gooni-u-goosadka ah ee doonaya ‘madax-bannaani Taiwan’ iyagoo adeegsanaya hub-dhis”, isla markaana ay yihiin “tallaabo lagama maarmaan ah oo lagu ilaalinayo madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee Shiinaha”. Beijing waxay cunaqabatayn saartay 30 shirkadood iyo shaqsiyaad Mareykan ah oo la xiriira iibka hubka.

Khubaro ayaa sidoo kale sheegay in jimicsiyadu ay la xiriireen khilaaf diblomaasiyadeed oo u dhexeeya Shiinaha iyo Japan.

Beijing waxay ka carootay hadallo uu Noofembar jeediyay Ra’iisul Wasaaraha Japan Sanae Takaichi, oo sheegay in weerar lagu qaado Taiwan uu noqon doono “xaalad khatar ku ah jiritaanka Japan”, taas oo sharci ahaan u oggolaan karta Japan inay adeegsato is-difaac wadajir ah oo ay ciidankeeda dirto.

Sidee ayay Taiwan uga jawaabtay?

Taiwan waxay baajisay in ka badan 80 duullimaad oo gudaha ah Talaadadii, waxayna ka digtay in in ka badan 300 duullimaad oo caalami ah ay dib u dhici karaan sababo la xiriira beddelidda waddooyinka duullimaadka inta lagu jiro rasaasta nool.

Wasaaradda Difaaca Taiwan ayaa sheegtay in ilaalada xeebaha ay kormeereen jimicsiyada ku dhow jasiiradaha ka baxsan, isla markaana maraakiib dagaal oo tiro aan la shaacin la geeyay goobahaas. Taipei waxay sidoo kale si dhow ula socotay dhammaan gudubyada ADIZ, oo ay ku jiraan Marinka Taiwan, qaybo ka mid ah xeebaha Shiinaha, iyo biyaha ku xeeran Taiwan.

Wasiirka Difaaca Wellington Koo ayaa sheegay: “Ficillada aadka u kacsan ee Beijing waxay si weyn u wiiqayaan nabadda iyo xasilloonida gobolka, waxayna khatar weyn ku yihiin amniga iyo socodka maraakiibta, ganacsiga, iyo duullimaadyada hawada.”

Koo wuxuu ku tilmaamay jimicsiyada “dagaal maskaxeed (cognitive warfare)”, oo ujeeddadiisu tahay in la daaliyo awoodda difaac ee Taiwan iyadoo la adeegsanayo isku-dar milatari iyo aan milatari ahayn, isla markaana khilaaf iyo kala-qaybin lagu abuuro bulshada Taiwan.

Sidee ayuu Mareykanku uga falceliyay?

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ilaa hadda si weyn ugama hadlin jimicsiyada, isagoo Isniintii wariyeyaasha u sheegay inuusan “ka walwalsanayn”.

“Waxaan xiriir fiican la leeyahay Madaxweyne Xi, mana uusan ii sheegin wax ku saabsan arrintan,” ayuu Trump yiri, sida ay werisay Reuters. “Ma rumaysni inuu sameynayo,” ayuu raaciyay, isagoo u muuqday inuu tixraacayo weerar dhab ah oo lagu qaado Taiwan.

William Yang, oo ah falanqeeye sare oo Waqooyiga Bari Aasiya ka tirsan International Crisis Group, ayaa Al Jazeera u sheegay in Trump laga yaabo inuu ka fogaado hadallo badan si uusan u carqaladeyn wada-hadallo ganacsi oo uu rajaynayo inuu la yeesho Madaxweyne Xi Jinping bisha Abriil.

“Tani waa istiraatiijiyad diblomaasiyadeed si loo hubiyo in jawaabta Mareykanku aysan si degdeg ah u dhaawicin heshiiska ku-meelgaarka ah ee ganacsi ee u dhexeeya Mareykanka iyo Shiinaha,” ayuu Yang yiri. “Waxay si buuxda ula jaanqaadaysaa sida Trump iyo maamulkiisu u maareeyaan arrinta Taiwan – iyagoo ka fogaanaya hadallo dadweyne oo xooggan.”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *