Waxaa loo arkayay shir go’aan kama dambeys ah u ah Ukraine iyo Midowga Yurub waana sida ay noqotay. Hase yeeshee shirku ma uusan u socon sidii loo qorsheeyay. Iyadoo lagu saleynayo wada-hadallo ay la yeelatay diblomaasiyiin ku lug lahaa heshiiska, Euronews waxay soo bandhigaysaa sawir ka dambeeya daaha oo muujinaya sida Midowga Yurub ugu heshiiyay amaah aan hore loo arag si Ukraine loo sii wado.
Shirka dhabta ah wuxuu bilaabmay habeenkii ka horreeyay intii hoggaamiyeyaasha Yurub ay Khamiistii tagayeen dhismaha Europa si ay u yeeshaan kulankoodii ugu dambeeyay ee sanadka. Sida inta badan ka dhacda Brussels, ajandaha rasmiga ah wuxuu ahaa mid tilmaam guud ah oo keliya, halka go’aannada waaweyn lagu gaaray kulamo dhinac ah.
Miiska waxaa saarnaa qorshe cusub oo ah in Kyiv la siiyo amaah magdhow (reparations loan) oo ku saleysan hantida Ruushka ee la qabtay (la xanibay), taas oo inta badan lagu hayo Belgium. Qorshahan waxaa taageerayay Ra’iisul Wasaaraha Jarmalka Friedrich Merz, Ra’iisul Wasaaraha Denmark Mette Frederiksen, iyo Guddoomiyaha Guddiga Yurub Ursula von der Leyen. Hase yeeshee, Ra’iisul Wasaaraha Belgium Bart de Wever ayaa ahaa caqabadda ugu weyn inkasta oo uusan kaligiis ahayn.
Ugu dambayn, Midowga Yurub wuxuu ku heshiiyay xal gebi ahaanba ka duwan, wuxuuna ka tanaasulay amaahdii magdhowga. Tani waa sida heshiiskaasi u dhacay.
Habeenkii Arbacada, hoggaamiyeyaasha Midowga Yurub iyo madax ka socday dalalka musharrixiinta ah ee doonaya inay ku biiraan isbahaysiga ayaa isugu yimid casho shaqo.
Inkastoo kulanka si rasmi ah diiradda loogu saaray ballaarinta Midowga Yurub, haddana su’aasha dhab ahaan maskaxda hoggaamiyeyaasha ku wareegeysay waxay ahayd mustaqbalka Ukraine iyo sida dhaqaale ahaan loo sii taageeri karo, iyadoo wada-hadallada nabadda ay jiitamayaan, Maraykankuna uu dib u gurayo.
Isla habeenkaas, von der Leyen, Merz iyo de Wever ayaa ka cudurdaartay cashadii Midowga Yurub iyo Balkans-ka Galbeed si ay kulan gaar ah uga yeeshaan amaahda magdhowga.
Ra’iisul Wasaaraha Belgium oo ka careysnaa sida warbaahinta qaarkeed ugu muujiyeen inuu yahay “hanti Ruush” wuxuu caddeeyay in Ukraine ay u baahan tahay gargaar dhaqaale degdeg ah, balse uusan doonayn in culayskaas oo dhan lagu saaro dalkiisa ama khatar loo geliyo nidaamka maaliyadeed ee Belgium, isla markaana laga yaabo xitaa euro-zone-ka.
Markii la gaaray doodihii dhinaca ahaa ee habeenka Arbacada, de Wever wuxuu dareemay in jihadii ay is beddelayso. Talyaanigu wuxuu u soo baxay dhiniciisa, isagoo dalbanaya in la baaro xulashooyin kale, iyadoo Rome ay sii kordhisay walaaca ku saabsan saameynta xun ee amaahda magdhowga.
Walaacaas waxaa sii xoojiyay warbixin ay soo saartay hay’adda qiimeynta deymaha ee Fitch, taasoo gelisay Euroclear hay’adda kaydisa hantida Ruushka ee la qabtay ee ku taal Belgium xaalad feejignaan taban ah, iyadoo sabab uga dhigtay khataro dhinaca sharci iyo lacag-bixin ah. Diblomaasi la hadlay Euronews ayaa sheegay in Euroclear ay noqotay xudunta doodaha. Marka suuqa la kiciyo, ayuu yiri sarkaalku, wuxuu qaataa nolol u gaar ah oo aan la xakameyn karin.
Taageerayaasha amaahda magdhowga waxay ku adkeysteen inaysan jiri doonin la wareegis rasmi ah oo lagu sameeyo hantida Ruushka, isla markaana khataraha Belgium si ku filan loo dabooli doono. Hase yeeshee, lama hubo in suuqyadu sidaas u arki doonaan. Wasaaradda Maaliyadda Faransiiska (Bercy), khatartaas lama iska indho tiri karin.
“Fikradda khatar nidaamsan (systemic risk) ma aha wax lagu maadeysto,” ayuu yiri diblomaasi.
Dhanka kale, Ra’iisul Wasaaraha Hungary Viktor Orbán ayaa ku kaftamay dhiggiisa Belgium, isagoo sheegay in la “jirdili doono”. Orbán sidoo kale wuxuu jahwareer abuuray kadib markii uu sheegay in amaahda magdhowga laga saaray qodobada shirka.
Saraakiil ayaa beeniyay hadalkiisa, xitaa xulafadiisa Slovakian Robert Fico ayaa kaftan ahaan u sheegay Euronews in saaxiibkiis Viktor uu u muuqday mid ku wareersan ajandaha shirka.
“Amaahda magdhowga waa waxa kaliya ee aan ka hadli doono,” ayuu yiri.
Hase yeeshee Orbán oo ku raaxaysta doorkiisa “ilmaha dhibka keena” balse sidoo kale ah hoggaamiyaha ugu waayo-aragnimada badan Golaha Yurub — wuxuu u muuqday mid wax og.
Qorshaha B ee Yurub
Shirku wuxuu ku bilowday hadal culus oo ka yimid von der Leyen: hoggaamiyeyaasha Midowga Yurub kama bixi doonaan dhismaha ilaa xal lagu helo sida Ukraine loo maalgelinayo. Saxaafadda Brussels dhexdeeda, waxaa la isla dhexmarayay in shirku u jiidi karo dhammaadka usbuuca, sidii shir afar maalmood socday oo 2020 lagu heshiiyay qorshaha soo kabashada kadib COVID-19.
Albaabada xiran gudahooda, Madaxweynaha Ukraine Volodymyr Zelenskyy ayaa la hadlay 27-ka hoggaamiye. Wuxuu sheegay in Ruushka, maadaama uu yahay gardarrada, uu bixiyo khasaaraha dalkiisa gaaray, wuxuuna amaahda magdhowga ku tilmaamay “hab caqli badan oo caddaalad ah”.
Kadib hadalkiisa, Zelenskyy wuxuu ka tagay hoggaamiyeyaasha si ay si gaar ah uga doodaan mustaqbalka amaahda. Shir jaraa’idkii xigay, wuxuu adeegsaday hadal aad u adag, isagoo ka digay in haddii aan lacag la helin ugu dambeyn guga, dadaalka dagaal ee Ukraine uu daciifi doono.
Markii cashadii la gaaray, amaahda magdhowga ayaa noqotay mowduuca ugu weyn. Von der Leyen, Merz iyo Frederiksen dhammaantood waxay ka hadleen faa’iidooyinka qorshaha, iyagoo ku dooday inay Ukraine si wanaagsan u maalgelinayso, isla markaana Ruushku bixiyo khasaaraha, mabda’a ah “waxaad jebisay, adigaa bixinaya”.
Si siyaasad ahaan ah, muuqaalku wuu wanaagsanaa, maadaama aysan culaysku ku dhici doonin canshuur-bixiyeyaasha Yurub — arrin von der Leyen ay sheegtay inay adkaan doonto in bulshada Yurub fahamto haddii ay dhacdo.
Markii hoggaamiyeyaal kala duwan ay codsadeen inay hadlaan, Ra’iisul Wasaaraha Talyaaniga Giorgia Meloni ayaa jeedisay hadal dheer oo shaki gelinaya qorshaha, kaas oo dadkii ku sugnaa ku tilmaameen mid faahfaahsan oo si qoto dheer loo diyaariyay.
Orbán isna wuu ka hor yimid, halka dalabka Belgium ee dammaanad aan xad lahayn uu indho la yaab ku reebay hoggaamiyeyaal kale, kuwaas oo ogaa inay u baahan doonaan oggolaansho baarlamaannadooda qaran si ay u ballanqaadaan wax aan xitaa la qiyaasi karin.
Halkaas ayay u caddaaday Madaxweynaha Golaha Yurub António Costa in amaahda magdhowga ay darbiga ku dhacday, islamarkaana la gaaray waqtigii la soo bandhigi lahaa qorshaha B.
Costa wuxuu xusuusiyay hoggaamiyeyaasha in Guddiga Yurub uu soo bandhigay qorshe kale oo daboolaya €90 bilyan oo Ukraine u baahan tahay sanadka soo socda iyo 2027, iyadoo la qaadanayo deyn wadajir ah oo lagu taageerayo miisaaniyadda Midowga Yurub. Tani waxay u baahanayd cod midnimo ah; Costa wuxuu soo jeediyay in haddii Orbán uusan diidin, qorshaha B miiska saaran yahay.
“Costa wuxuu fahmay in amaahda magdhowga ay istaagtay, wuxuuna hormuud u noqday dhaqaajinta qorshaha B, maadaama von der Leyen aysan sidaas sameyn karin,” ayuu yiri diblomaasi. “Taasi waxay beddeshay jihadii habeenka.”
Kulan gaar ah oo ka dhacay qolka Hungary
Markii qorshaha B la soo bandhigay, Orbán wuxuu kulan gaar ah la yeeshay dhiggiisa Czech Andrej Babiš iyo Ra’iisul Wasaaraha Slovakia Robert Fico, kulan ka dhacay qolka Hungary ee dhismaha Golaha Yurub.
Marka laga reebo Poland, tani waxay ahayd dib-u-soo-nooleyn ku timid qaabka Visegrad, oo ahaa mid istaagay tan iyo bilowgii dagaalka Ukraine sababo la xiriira kala aragti duwanaansho ku saabsan Ruushka, gaar ahaan Budapest iyo Warsaw.
Euronews ayaa ahaa warbaahintii ugu horreysay ee saqda dhexe sheegta in Orbán, Babiš iyo Fico ay si gaar ah uga wada hadlayeen hab Midowga Yurub uu ku qaadi karo deyn wadajir ah iyaga oo aan si toos ah ugu lug yeelan. Dalalka doonaya inay lacag bixiyaan Ukraine way bixinayaan, halka saddexdan ay heli doonaan ka-reebitaan (opt-out).
Warbixinta Euronews waxaa la xaqiijiyay saddex saacadood kadib, iyadoo lagu daray gabagabada shirka.
Qof xog-ogaal u ah wada-hadallada ayaa sheegay in Babiš uu ahaa qofkii soo jeediyay in la adeegsado “iskaashi la xoojiyay” (enhanced cooperation) sida ku cad heshiisyada Midowga Yurub. Orbán wuxuu baraha bulshada soo dhigay sawirka kulankooda, halka Babiš uu isna X ku qoray: “Fadlan ii duceeya in ay si fiican ku dhammaato.”
Markii heshiiskooda la xaqiijiyay, sharcigana qoraal ahaan loo diyaariyay, shirku si degdeg ah ayuu ugu dhaqaaqay heshiis kama dambeys ah. Laba diblomaasi ayaa Euronews u sheegay in “wax ballanqaad ah aan lagu beddelan” ka qaadista diidmada Orbán. Mid ka mid ah ayaa sharraxay in inkasta oo Orbán uu aad uga shakisan yahay Zelenskyy iyo dowladdiisa, haddana aysan dan u ahayn in Ukraine burburto — gaar ahaan iyadoo Hungary ay doorashooyin galayso Abriil.
Markii uu Orbán ka baxay shirka, wuxuu gacmihiisa kor u taagay wariyeyaasha hortooda isagoo leh:
“Annagu waxba kama nihin.”
Jarmalka oo dhinac la geliyay – “guul u ah Yurub iyo Ukraine”
Kadib heshiiska, siyaasadda ayaa bilaabatay.
Ra’iisul Wasaaraha Belgium Bart de Wever wuxuu u dabaaldegay guul u soo hoyatay Ukraine, Yurub iyo sharciga caalamiga ah.
“Qof walba wuxuu ka baxayaa kulankan isagoo guuleystay. Maalgelinta Ukraine ma aha sadaqo, waa maalgashiga ugu muhiimsan ee aan ku sameyn karno amnigeenna,” ayuu yiri.
De Wever wuxuu istaagay mowqifkiisa, isagoo fahmay in diidmada amaahda magdhowga ay ka ballaaran tahay Brussels, isla markaana uu haysto taageero ballaaran oo xisbiyo iyo dadweyne ah gudaha Belgium.
Costa, dhankiisa, wuxuu sheegay in Midowga Yurub uu ballanqaaday inuu taageero Ukraine, isla markaana hadda uu muujiyay inuu awoodo.
Von der Leyen iyo Merz, se, muuqaalku aad buu ugu adkaa. Guddoomiyaha Guddiga Yurub ayaa habeenkii lagu hareer maray wada-hadallada, maadaama diiradda laga wareejiyay amaahdii magdhowga. Hoggaamiyeyaasha doonayay xal kale, Costa wuxuu u muuqday dhexdhexaadiye ka daacad badan von der Leyen, oo loo arkayay inay aad ugu dhowdahay Berlin.
“Waxay ahayd xaalad aad u qallafsan,” ayuu yiri sarkaal.
Merz, oo si xooggan u ololeeyay amaahda magdhowga, natiijadu waxay u noqotay dharbaaxo qabow. Wuxuu ku guuldareystay inuu akhriyo jawiga shirka, wuxuuna ku dhammaaday xal ay Berlin muddo dheer ka soo horjeedday: deyn cusub oo Midowga Yurub ah.
Sidoo kale waxay niyad-jab ku ahayd Ra’iisul Wasaaraha Denmark Mette Frederiksen, oo martigelinaysay shirka ugu dambeeya ee madaxweyne-nimada wareega ah ee Midowga Yurub. Shir jaraa’id kadib, waxay qiratay inay “taageertay hal xal, balse natiijadu si macquul ah ayay ku dhammaatay”. Luqadda jidhkeeduna waxay muujisay ad-adayg.
Si qof walba wajiga u badbaadiyo, gabagabada shirka waxaa lagu daray qodob tilmaamaya in hantida Ruushka ee la qabtay mustaqbalka la isticmaali karo, balse aan la faahfaahin sida. Waxa kale oo adag in la qiyaaso sida Ukraine u bixin doonto €90 bilyan haddii Moscow aysan bixin magdhow si uun ah.
Hase yeeshee, horumarka ugu muhiimsan ee habeenka ayaa ahaa in hoggaamiyeyaasha Midowga Yurub ay gaareen go’aan weyn iyagoo aan helin midnimo buuxda. In maalgelinta Ukraine lagu xaqiijiyo deyn wadajir ah oo ay qaataan 24 dal oo xubno ah, iyada oo la hareer marayo diidmada qaran, waa arrin aan caadi ahayn. Waxayna muujinaysaa in Midowga Yurub, inkasta oo ad-adaygiisa, uu weli heli karo waddo hore loo maro.
