Madaxweynaha Maraykanka ayaa dhawaan sheegay in Sweden “ay ka baxday dalalka ay dambiyada ka dhacaa una gudubtay dal hadda khatar wajahaya.” Kooxda The Cube ayaa eegay tirakoobka dilalka (homicide) waxayna la barbar dhigeen dalal kale oo Yurub ah iyo Maraykanka si loo hubiyo sida ay hadalladaasi u saxan yihiin.
Donald Trump ayaa mar kale dhaliil xooggan u jeediyay dalal Yurub ah, gaar ahaan qaabka ay u maareeyaan socdaalka.
Wareysi uu 9 Diseembar siiyay Politico, madaxweynuhu wuxuu bartilmaameedsaday magaalooyinka Paris iyo London, sidoo kale Jarmalka iyo Sweden. Wuxuu ku eedeeyay Yurub inay tahay “mid daciif ah” oo “bur-bur ku jirta” sababtoo ah dalalku aad bay ugu mashquulsan yihiin waxa uu ugu yeeray “siyaasad ahaan sax aheyn.”
“Haddii aad eegto Sweden waxaa loo yaqaannay dalka ugu amniga badan Yurub, kana mid ah kuwa ugu amniga badan dunida,” ayuu Trump yiri. “Hadda waxaa loo yaqaannaa dal aad u khatar badan ugu yaraan mid aan amni ahayn. Way adag tahay in la rumaysto; waa dal gebi ahaanba is beddelay.”
Meel kale oo wareysiga ka mid ah, wuxuu ku eedeeyay dalalka Yurub inay u oggolaadeen “malaayiin qof inay dalalkooda kusoo qulqulaan,” isla markaana “qaar badan oo ka mid ah dadkaas ay galaan dambiyo aad u waaweyn.”
“Mar kale, eeg Sweden,” ayuu yiri. “Ma doonayo inaan aflagaadeeyo Sweden; waan jeclahay Sweden iyo dadka reer Sweden, balse waxay ka soo guurtay dal dambi ka xor ahaa una gudubtay dal hadda leh dambi badan.”
Haddaba, Sweden dhab ahaantii intee le’eg bay ammaan tahay?
Sweden waxaa caadi ahaan loo yaqaannaa dal leh heer dambi oo hooseeya. Kooxda hubinta xaqiiqooyinka ee Euronews, The Cube, ayaa eegay xogta kala duwan.
Dalalka Yurub waa kuwa ugu amniga badan dunida
Hal cabbir oo lagu qiimeeyo amniga waa Global Peace Index, kaas oo cabbira heerarka nabadgelyada iyo amniga, colaadaha dal ku lug leeyahay, iyo heerka hubaysnaanta.
Sweden waxay kaalinta 35‑aad ka gashay 163 dal, iyadoo heshay dhibco 1.709 (inta ay u dhowdahay 1, ayay ka nabdoon tahay).
Xaqiiqdii, dalalka Yurub ayaa hoggaamiya liiska: 8 ka mid ah 10‑ka dal ee ugu sarreeya waa Yurub, iyadoo Iceland iyo Ireland ay hoggaaminayaan (1.095 iyo 1.26).
Marka loo eego Maraykanka, wuxuu galay kaalinta 128‑aad, isagoo helay 2.443.
Tirakoobka dilalka (homicide)
Hab kale oo lagu barbar dhigi karo amniga Sweden iyo deriskeeda iyo Maraykanka waa xogta Eurostat (EU) ee dilalka 100,000 qofkiiba, iyo xogta US National Center for Health Statistics (NCHS).
Inkastoo hababka xog ururinta ay kala duwan yihiin, haddana waxay bixinayaan sawir guud.
Sanadkii 2023, heerka dilalka ee Sweden wuxuu ahaa 1.15 qof 100,000‑kiiba, halka uu ahaa 0.9 sanadkii 2014. Taasi waxay muujinaysaa in, aragti ahaan, ay jirto koror amni‑darro marka la barbar dhigo 2014.
Waxaa si gaar ah u kordhay rabshadaha kooxaha dambiilayaasha (gangs), arrin ay si dhab ah u wajahayaan hay’adaha Sweden. Tirada toogashooyinka dhimashada sababa ayaa si weyn u kordhay tan iyo 2013, xilli ay hoos u dhacday dalal kale oo Yurub ah—taasoo khubaro Sweden ah ka yaabisay.
Rabshadaha badankood waxaa fuliya kooxo dambiyeedyo ku lug leh dagaallo dhul‑maamul (turf wars) iyo ganacsiga daroogada, iyadoo inta badan dembiilayaasha iyo dhibbanayaashu yihiin rag dhalinyaro ah oo la qorto.
Golaha Qaranka ee Ka‑hortagga Dambiyada ee Sweden ayaa xusay doorka sii kordhaya ee baraha bulshada sida TikTok, halkaas oo dambiyada mararka qaar lagu ammaano ama lagu faano.
Iyadoo ka jawaabaysa isbeddelkan, bishii Oktoobar dowladda Sweden waxay soo jeedisay in da’da masuuliyadda dembiga laga dhigo 13 jir, halkii ay ka ahaan lahayd 15, si wax looga qabto qabsashada carruurta ee kooxaha dambiilayaasha.
Mas’uuliyiintu waxay sidoo kale sheegeen in tirada dambiilayaasha gangs‑ka firfircoon ay xasilloon tahay 2025, oo aanay jirin koror ama hoos‑u‑dhac muuqda.
Isbarbardhigga Maraykanka
Si kastaba, marka loo eego Maraykanka, Sweden weli way ka ammaan badan tahay xitaa gobolka ugu amniga badan Maraykanka. Gobolka New Hampshire wuxuu lahaa heer dilalka 1.9 sanadkii 2023 (NCHS).
Washington, D.C. ayaa ugu sarreeya Maraykanka, heerkiisuna waa 33.1, taas oo aad uga sarreysa Sweden. Gobollada kale oo dhan waxay u dhexeeyaan labadaas tiro.
Sidoo kale, D.C. waxay ka sarreysaa dhammaan dalalka Yurub ee ku jira xogta Eurostat:
Latvia (4.20), Turkey (2.54) iyo Lithuania (2.41) ayaa leh heerarka ugu sarreeya, ka hor inta aanay hoos ugu dhicin Belgium (1.38).
Heerarka ugu hooseeya ee Yurub 2023 waxaa laga diiwaangeliyay Liechtenstein (0.0), Malta (0.37) iyo Italy (0.57), sida ay sheegtay Eurostat.
Maqaal: Waxaa qoray: James Thomas & Tamsin Paternoster
